De Commissies van toezicht

De relatie van de penitentiaire beambte met de gedetineerde

Conférenciers à la tribune
Publication date: 
23/11/2017 - 15:30
Tijdens de studiedag van de commissies van toezicht die plaatsvond op 17 november 2017, hebben de sprekers het gehad over de relatie van de penitentiaire beambte met de gedetineerde. Mevrouw Véronique Laurent, voorzitter van de centrale toezichtsraad voor het gevangeniswezen, heeft de deelnemers ontvangen en de heer Walter Thiery, ondervoorzitter, heeft de studiedag ingeleid en het programma voorgesteld. De studiedag draaide rond sleutelbegrippen als dynamische veiligheid, conflictbeheersing, de relatie met geïnterneerden en de specialisatie van de functie van penitentiair beambte.

Mevrouw Kristel Beyens, professor aan de faculteit recht en criminologie van de VUB, heeft heel wat werk verricht rond de opvang van Belgische gedetineerden in de Nederlandse gevangenis van Tilburg. De detentievoorwaarden verschillen er van de detentievoorwaarden die gewoonlijk in België gelden. De cultuur van het penitentiair personeel lijkt meer gericht op de behandeling van de gedetineerden, met nadruk op het relationele aspect. De infrastructuur staat collectieve activiteiten op cel toe, zoals koken. De kritiek op de maaltijden heeft ertoe geleid dat de gedetineerden de mogelijkheid hebben gekregen om hun maaltijden zelf te bereiden, wat tot positieve relaties heeft geleid. De veiligheid stoelt niet alleen op repressieve maatregelen, maar ook op een betere kennis van de situatie van de gedetineerden door meer met hen in relatie te treden. Dat maakt de omgeving leefbaarder en biedt de mogelijkheid een relatie te ontwikkelen waarin er meer respect is voor de gedetineerde. Dat leidt in fine tot meer veiligheid, maar dan wel via een meer soepele en flexibele aanpak die vertrekt vanuit het relationele aspect, vandaar de naam ‘dynamische veiligheid’.

De heer Richard Côte van de cel Opleiding van het Veiligheidskorps heeft het gehad over communicatie en conflictbeheersing, vanuit het specifieke standpunt van het Veiligheidskorps. De beambten van het Veiligheidskorps zijn belast met de overbrengingen van de gedetineerden en zij waarborgen de veiligheid in de gerechtsgebouwen. Hun functie verschilt van die van de penitentiaire beambten, maar ook zij worden geconfronteerd met geweld en moeten zo adequaat mogelijk reageren op dat geweld. Ook de penitentiaire beambten worden met soortgelijke situaties geconfronteerd. Geweld kan zich op verschillende niveaus manifesteren: (1) in de vorm van verbale weerstand (provocaties, beledigingen, enz.), (2) in de vorm van de vernieling van goederen en, tot slot, (3) door de aantasting van de fysieke integriteit van personen. Eén vorm kan de voorbode zijn van een andere, het is dus noodzakelijk om de situatie zo snel mogelijk te ontmijnen. Voorbereid zijn op alle mogelijke scenario’s maakt het mogelijk om op de meest adequate wijze te reageren. Sommige gedetineerden maken moeilijkheden wanneer een vrouw of een kleurling hen in de boeien wil slaan. Bij de middelen die worden gebruikt, horen ook fysieke middelen (handboeien, spray, enz.).

De heer Jurgen Van Poecke, directeur van de gevangenis te Brussel, heeft het gehad over de relatie van de penitentiaire beambte met de geïnterneerde. In het verleden kwamen veel geïnterneerden in de gevangenis terecht, in een omgeving die niet geschikt was voor hen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft België meermaals daarvoor veroordeeld en heeft uiteindelijk een pilootarrest geformuleerd waarin België twee jaar de tijd kreeg om iets te doen aan de situatie. Sindsdien heeft België verschillende aangepaste centra geopend (onder andere in Gent en in Antwerpen). Het aantal geïnterneerden in de gevangenis is gedaald, maar het aantal gedetineerden met psychische problemen in de psychiatrische afdelingen is toegenomen. De organisatie van de zorgequipes binnen de psychiatrische afdelingen van de gevangenissen wordt geregeld in een omzendbrief van 7 juni 2007 (omzendbrief 1800). Daarin is nader bepaald dat de geïnterneerde recht heeft op een gezondheidszorg die gelijkwaardig is met de gezondheidszorg in de vrije samenleving en die aangepast is aan zijn specifieke noden. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de zorgequipe en de equipe expertise. Een psychiater kan helpen bij de selectie van de beambten. De beambten hebben nood aan bijscholing. Het aantal beambten per sectie is verhoogd. De klemtoon ligt op het relationele aspect, met het oog op de ontwikkeling van een dynamische veiligheid. Iedere situatie wordt vanuit een dubbel perspectief bekeken: vanuit het zorgperspectief, op basis van de pathologie, en vanuit het veiligheidsperspectief. Hoe bijvoorbeeld een geïnterneerde straffen? De Raad van State heeft geoordeeld dat daarbij beroep moet worden gedaan op een geneesheer-deskundige.

De heer Rudy Van De Voorde, adviseur bij de beleidscel van de minister van Justitie, heeft het tijdens zijn uiteenzetting gehad over een toekomstvisie voor het penitentiair personeel. Hij vertrekt vanuit een globale visie op de strafketen en maakt bekend dat een Penitentiaire Raad zal worden opgericht, met partners uit de strafketen en academici, om de minister van Justitie te adviseren. Het werk van die raad zal worden geïntegreerd in de beheerscyclus. In de toekomstvisie voor de penitentiaire beambte nemen de deontologie en de specialisatie van de beambten een centrale plaats in. De selectie van nieuwe beambten mag niet enkel gebeuren op basis van een computergestuurde test. Een gesprek is noodzakelijk. Bovendien moeten de gevangenissen worden geïnspecteerd door de centrale administratie en bij stakingen moeten de beambten de gedetineerden een minimale dienstverlening waarborgen. De specialisatie zal ook gebeuren door de beambte opnieuw in contact te brengen met de gedetineerden en door hem een begeleidende taak te geven in het kader van de activiteiten van de gedetineerden. Met de klemtoon op de behandeling kan een dynamische veiligheid worden ontwikkeld. Het absenteïsme van de beambten zal worden teruggedrongen door de functie interessant te maken. Daarom zullen er hogere eisen moeten worden gesteld tijdens de stage en de opleidingen. 

Hieronder vindt u de documenten die de sprekers ter beschikking hebben gesteld.